ادوار مجلس شورای ملی
دوره اول:
نخستين جلسه رسمي مجلس شوراي ملي در تاريخ ١٣ مهرماه ١٢٨٥ خورشيدي مطابق با ١٧ شعبان ١٣٢٤ هجري قمري (١٧ اكتبر ١٩٠٦ ميلادي) در کاخ گلستان و با نطق افتتاحيه مظفرالدين‌شاه قاجار گشايش يافت و پس از آن خانه میرزا حسین خان سپهسالار (صدراعظم معروف دوره ناصری) واقع در میدان بهارستان (جنب مسجد و مدرسه سپهسالار) به تشکیل جلسات مجلس شورای ملی اختصاص یافت که تا انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷ ه.ش بیشتر جلسات در همانجا تشکیل می‌شد.. نمايندگان اين دوره مجلس، به موجب ماده شش نظامنامه انتخابات انتخاب گرديدند. ترکیب مجلس اول به این شکل بود: ۲۶% نمایندگان روسای اصناف، ۲۰% روحانیون و ۱۵% از تجار بودند.
اين مجلس، قانون اساسي ايران را كه مشتمل بر ٥١ اصل بود در تاريخ ٨ دي ماه ١٢٨٥ به توشيح مظفرالدين‌شاه و پس از فوت وي متمم قانون اساسي را در ١٥ مهرماه ١٢٨٦ به امضای محمد علي شاه رساند. این مجلس در ٢ تيرماه ١٢٨٧ (٢٣ جمادي الثاني ١٣٢٦) به توپ بسته شد.
دوره دوم:
دومين دوره قانونگذاري پس از يك سال و ٤ ماه و ٢١ روز فترت در تاريخ ٢٤ فروردين ماه ١٢٨٨ خورشيدي مطابق با دوم ذيقعده ١٣٢٧ افتتاح شد. و به دنبال اولتيماتوم دولت روس در ٣ ديماه ١٢٨٩ منحل شد. اما حتی پس از انحلال مجلس دوم کمیسیون عدلیه به ریاست سیدحسن مدرس تشکیل جلسه می داد و توانست قانون تشکیلات عدلیه، محاکم صحیه و جناحی را تدوین و تصویب کند.
دوره سوم:
این دوره، پس از سه سال فترت در تاريخ ١٤ آذرماه ١٢٩٣ خورشيدي مطابق با ١٧ محرم ١٣٣٣ توسط احمد شاه قاجار افتتاح گرديد. دوره سوم مجلس شوراي ملي به علت شروع جنگ جهاني اول بيش از يك سال دوام نيافت. در این مجلس ۱۴ نفر عضو فراکسیون هیأت علمیه بودند که رهبری آن با سیدحسن مدرس بود.
دوره چهارم:
این دوره پس از ٥ سال و هفت ماه و هشت روز فترت در اول تيرماه ١٣٠٠ خورشيدي مطابق با ١٥ شوال ١٣٣٩ توسط احمدشاه قاجار گشايش يافت و در ٣٠ خرداد ١٣٠٢ (٧ ذيقعده ١٣٤١) پایان یافت.
محافظه‌کاران (وارثان فرقه اعتدالی) توانستند در مجلس چهارم اکثریت را به دست آورند؛ بیشتر به دلیل آنکه رقیبان اصلاح‌طلبشان در روزهای پرآشوب مجلس ملی سوم قانون انتخاباتی را گذرانده بودند که در آن به کلیه افراد بالغ ذکور حق رأی داده می‌شد. جالبتر آنکه محافظه‌کاران سابق در این مجلس نام حزب اصلاح‌طلب را برخود نهاده بودند!
دوره پنجم:
پنجمين دوره قانونگذاري در تاريخ ٢٢ بهمن ماه ١٣٠٢ خورشيدي مطابق با ٥ رجب ١٣٤٢ افتتاح شد. در این دوره بود که سلطنت قاجاریه منحل شد و مجلس مؤسسان در ٢١ آذرماه همان سال سلطنت را به پهلوی داد. مجلس پنجم در تاريخ ٢٢ بهمن ١٣٠٤ خاتمه يافت.
اين مجلس بودجه دربار قاجار را قطع و القاب اشرافی را لغو کرد. کلیه مردم را ملزم ساخت شناسنامه بگیرند و نام خانوادگی اختیار کنند. مجلس پنجم به چای، قند و شکر و درآمد مالیات بست تا هزینه راه‌آهن سراسری را تأمین کند. هم‌چنين مقیاس واحدی برای وزن و اندازه در کشور تعیین و تقویم هجری خورشیدی را به جای تقویم قدیمی اسلامی قرار داد.
دوره ششم:
دوره ششم قانونگذاري در تاريخ ١٩ تيرماه ١٣٠٥ خورشيدي مطابق ٣٠ ذيحجه ١٣٤٤ توسط رضا شاه افتتاح و در تاريخ ٢٢ مرداد ماه ١٣٠٧ (٢٦ صفر ١٣٤٧) پايان يافت. در اين دوره مجموعاً ٢٧٦ جلسه تشكيل شد.
مجالس ششم تا دوازدهم در دوره پادشاهی پهلوی اول برگزار شدند. در مجالس دوره رضاخانی ترکیب مجلس توسط شخص رضاشاه تعیین می‌شد و مجلس به صورت نهادی بی‌تأثیر درآمده بود. مع‌الوصف شاه اصرار داشت که همه اقدامات اجرایی به تصویب قوه مقننه برسد! از مصوبات مهم مجلس ششم تأسیس بانک ملی ایران بود.
دوره هفتم:
هفتمين دوره قانونگذاري در تاريخ ١٤ مهرماه ١٣٠٧ خورشيدي مطابق با ٢١ ربيع‌الثاني ١٣٤٧ هـجري قمري افتتاح و در تاريخ اول آبان ١٣٠٩ (٣٠ جمادي الاول ١٣٤٩) پايان يافت. در مجلس هفتم اجازه نشر اسکانس از بانک شاهی به بانک ملی منتقل شد.
دوره هشتم:
هشتمين دوره قانونگذاري در تاريخ ٢٤ آذرماه ١٣٠٩ خورشيدي مطابق ٢٣ رجب ١٣٤٩ هـ . ق) افتتاح و در تاريخ ٢٤ دي ماه ١٣١١ (١٧ رمضان ١٣٥١) خاتمه يافت. در مجلس هشتم امتیازنامه دارسی ملغی شد.
دوره نهم:
نهمين دوره قانونگذاري در تاريخ ٢٤ اسفندماه ١٣١١ خورشيدي برابر با ١٨ ذيقعده ١٣٥١ افتتاح شد. طرح تأسیس دانشگاه تهران در این دوره تصویب شد. دوره نهم در تاريخ ٢١ فروردين ماه ١٣١٤ (٧ محرم ١٣٥٤) پايان يافت. در مجلس نهم قرارداد جدید تنظیمی شده با شرکت نفت ایران و انگلیس تصویب شد.
دوره دهم:
دهمين دوره قانونگذاري روز پنجشنبه ١٥ خرداد ماه ١٣١٤ خورشيدي برابر با ٤ ربيع‌الاول ١٣٥٤ هجري قمري افتتاح شد و در ٢٢ خرداد ماه ١٣١٦ ش (٣ ربيع‌الثاني ١٣٥٦) پايان يافت. در دور دهم مجلس قانون تشکیل مؤسسه راه‌آهن دولتی ایران تصویب شد.
دوره يازدهم:
يازدهمين دوره در ٢٠ شهريورماه ١٣١٦ خورشيدي مطابق با ٥ رجب ١٣٥٦ افتتاح و در تاريخ ٢٧ شهريور ماه ١٣١٨ (٤ شعبان ١٣٥٨) پايان يافت. در دوره یازدهم مجلس قانون سرشماری عمومی تصویب شد در همین ایام جنگ جهانی دوم آغاز شد و دولت ایران اعلام بی‌طرفی کرد.
دوره دوازدهم:
دوازدهمين دوره قانونگذاري در تاريخ ٣ آبان ١٣١٨ خورشيدي مطابق با ٢١ رمضان ١٣٥٨ افتتاح شد و در ٩ آبان ١٣٢٠ (٩ شوال ١٣٦٠) خاتمه یافت. در شهریور همین سال بود که ایران به اشغال نیروهای متفقین درآمد و رضا شاه از سوی انگلیسی ها وادار به استعفا گردید و سلطنت به پسرش محمدرضا واگذار شد.
دوره سيزدهم:
سيزدهمين دوره قانونگذاري در تاريخ ٢٢ آبان ماه ١٣٢٠ خورشيدي مطابق ٢٣ شوال ١٣٦٠ توسط محمد رضا شاه پهلوي افتتاح و در تاريخ اول آذر ١٣٢٢ (٢٤ ذيقعده ١٣٦٢) پايان يافت. در این دوره، نخست نمایندگان نخست‌وزیر را انتخاب می‌کردند، نخست‌وزیر منتخب برای گرفتن فرمان به حضور شاه می‌رفت و سپس مجلس به برنامه و کابینه‌اش رأی اعتماد می‌داد. در زمان نخست‌وزیری قوام‌السلطنه مجلس لایحه‌ای را تصویب کرد که اداره مالی کشور را به دکتر میلسپو آمریکایی می‌داد.
دوره چهاردهم:
چهاردهمين دوره قانونگذاري در تاريخ ٦ اسفند ماه ١٣٢٢ خورشيدي مطابق با اول ربيع‌الاول ١٣٦٣ هـجري قمري افتتاح گرديد. در این مجلس برای نخستین بار پس از تکراری بودن ادوار، تعداد ٨٠٠ كانديدا بر سر ١٣٦ كرسي مجلس با هم رقابت کردند. این دوره در ٢١ اسفند ١٣٢٤ (٧ ربيع‌الثاني ١٣٦٥) خاتمه يافت.
دوره پانزدهم:
پانزدهمين دوره قانونگذاري پس از يك فترت طولاني (٢ سال و چهار ماه و دو روز) در تاريخ ٢٥ تيرماه ١٣٢٦ خورشيدي مطابق با ٢٨ شعبان ١٣٦٦ افتتاح و در تاريخ ٦ مرداد ماه ١٣٢٨ (٢ شوال ١٣٦٨) به پايان رسيد.
دوره شانزدهم:
شانزدهمين دوره قانونگذاري در تاريخ ٢٠ بهمن ماه ١٣٢٨ خورشيدي مطابق با ٢١ ربيع‌الثاني ١٣٦٩ با نخستين دوره مجلس سنا توسط محمدرضا شاه پهلوي پس از شش ماه و سيزده روز فترت افتتاح گرديد. تعدادی از کرسی‌های این مجلس در اختیار جبهه ملی قرار گرفت و مصدق و دوستانش مباحث مربوط به نفت را که در دوره پانزدهم مطرح شده بود در این دوره ادامه دادند. در تاريخ ٢٠ مهرماه، مصدق رهبر اقليت ملي مجلس، دولت را در مورد مسئله نفت استيضاح كرد. در روز سوم اسفند ١٣٢٩، پيشنهاد ملي شدن صنعت نفت ايران به مجلس داده شد و پس از تصويب مجلس در ٢٤ اسفند ١٣٢٩ در ٢٩ اسفند به تصويب مجلس سنا رسيد در همين دوره با تمايل نمايندگان مجلس، دكتر مصدق در ارديبهشت ١٣٣٠ به نخست وزيري انتخاب گرديد. مجلس شانزدهم در ٢٩ بهمن ١٣٣٠ (٢٢ جمادي الاول ١٣٧١) خاتمه يافت.
دوره هفدهم:
هفدهمين دوره قانونگذاري در تاريخ ١٧ ارديبهشت ماه ١٣٣١ خورشيدي مطابق با ٢ شعبان ١٣٧١ افتتاح شد در حالی که از ١٣٦ كرسي نمايندگان فقط ٧٩ كرسي آن داراي نماينده بود. به دنبال درگیری مصدق با مخالفان، مصدق در ١٢ مرداد ١٣٣٢ طي رفراندومي دوره هفدهم مجلس شوراي ملي منحل و شروع انتخابات دوره هيجدهم موكول به اصلاح قانون انتخابات کرد. شاه از فرصت عدم وجود مجلس استفاده کرده مصدق را عزل و زاهدی را به نخست وزیری گماشت. شاه طی فرمانی در ٢٨ آبان ١٣٣٢ دستور انحلال مجلسين را صادر كرد.
دوره هجدهم:
هجدهمين دوره قانونگذاري در تاريخ ٢٧ اسفند ماه ١٣٣٢ خورشيدي مطابق با ١٢ رجب ١٣٧٣ افتتاح شد و در تاريخ ٢٦ فروردين ماه ١٣٣٥ (٣ رمضان ١٣٧٥ هجري قمري) پايان يافت.
دوره نوزدهم:
نوزدهمين دوره قانونگذاري در تاريخ ١٠ خرداد ماه ١٣٣٥ خورشيدي مطابق با ٢٠ شوال ١٣٧٥ افتتاح شد. در این دوره بود که دوره اجلاسیه مجلس از دو سال به چهار سال تغییر یافت و تعداد نمایندگان از ١٣٦ تن به ٢٠٠ نفر افزایش پیدا کرد. دوره مزبور پس از چهار سال در ، نوزدهم در تاريخ ١٩ خرداد ماه ١٣٣٩ (١٤ ذيحجه ١٣٧٩) به پايان رسيد.
دوره بيستم:
پس از انتخاب نمایندگان به دلیل اعتراضها انتخابات منحل شده و بار دیگر پس از برگزاری انتخابات مجلس بیستم در ٢ اسفند ١٣٣٩ مطابق با ٥ رمضان ١٣٨٠ افتتاح گرديد. این مجلس در ١٩ اردیبهشت ١٣٤٠ (١٣ ذیقعده ١٣٨٠) توسط علی امینی منحل شد.
دوره بیست و یکم:
انتخابات مجلس بيست و يكم در شهريور ماه ١٣٤٢ خورشيدي برگزار شد و مجلس بيست و يكم پس از دو سال و سه ماه و بيست و پنج روز فترت، در تاريخ ١٤ مهرماه ١٣٤٢ خورشيدي برابر با ١٧ جمادي الاول ١٣٨٣ افتتاح گرديد. در این دوره برای اولین بار شش زن نیز جزو منتخبین بودند. از وقايع ديگر این دوره تشكيل مجلس مؤسسان سوم در ٢٨ مرداد ١٣٤٦ بود. دوره بيست و يكم قانونگذاري در تاريخ ١٣ مهر ١٣٤٦ (٣٠ جمادي الثاني ١٣٨٧) خاتمه يافت.
دوره بيست و دوم:
بيست و دومين دوره قانونگذاري در روز جمعه ١٤ مهرماه ١٣٤٦ خورشيدي، برابر با اول رجب ١٣٨٧ هجري قمري افتتاح گرديد. پذیرش قطعنامه شورای امنیت درباره بحرین و جدایی آن از ایران در روز پنجشنبه مورخ ٢٤ ارديبهشت ماه ١٣٤٩ در جلسه فوق‌العاده‌اي كه بنا به تقاضاي دولت تشكيل شده بود تصویب و جهت اجرا به دولت ابلاغ شد. این دوره قانونگذاري در تاريخ ٩ شهريور ماه ١٣٥٠ (١٩ رجب ١٣٩١) به مناسبت برگزاري جشن‌هاي ٢٥٠٠ ساله به موجب فرمان شاه منحل و در همان روز دوره بيست و سوم مجلس شوراي ملي به وسيله شاه گشايش يافت.
دوره بيست و سوم:
مجلس بيست و سوم، روز سه‌شنبه ٩ شهريور ماه ١٣٥٠ خورشيدي برابر با ٩ رجب ١٣٩١ هجري قمري افتتاح شد. و در ١٦ شهريور ماه ١٣٥٤ (٣٠ شعبان ١٣٩٥) خاتمه يافت.
دوره بيست و چهارم:
انتخابات دوره ٢٤ مجلس شوراي ملي، يا انتخابات رستاخيزي، آخرين انتخابات دوران حكومت پهلوي بود که در تاريخ ١٧ شهريور ١٣٥٤ برابر با ٢ رمضان ١٣٩٥ افتتاح شد. در اين دوره مجلس بخاطر فضاي انقلابي كه در كشور بوجود آمده بود پنج نخست وزير در طي چهار سال روي كار آمدند كه هيچ يك از آنها موفق به ادامه کار نشدند. سرانجام بدنبال مبارزات قهرمانانه ملت ايران و استعفاي بسياري از نمايندگان و سقوط رژيم سلطنتي، عمر مجلس بيست و چهارم نيز در ٢١ بهمن ١٣٥٧ به پايان رسيد.