مجلس شوراي اسلامي
مجلس شوراي اسلامي
با پيروزي انقلاب اسلامي، مجلس شوراي اسلامي به عنوان مرجع اصلي قانونگذاري در جمهوري اسلامي ايران فعاليت خود را آغاز كرد. براساس اصل 64 قانون اساسي عده نمايندگان مجلس شوراي اسلامي دويست و هفتاد نفر در نظر گرفته شد و تغيير اين تعداد بر اساس سازوکاري پيش بيني شد که از تاريخ همه پرسي سال يكهزار و سيصد و شصت و هشت هجري شمسي پس از هر ده سال، با در نظر گرفتن عوامل انساني، سياسي، جغرافيايي و نظاير آنها حداكثر بيست نفر نماينده مي تواند اضافه شود.
مجلس شورای اسلامی از نمایندگان ملت که به طور مستقیم و با رای مخفی انتخاب می شوند تشکیل می گردد. دوره نمایندگی مجلس چهار سال است.
اولين دوره
اولین انتخابات مجلس شورای اسلامی در روز جمعه مورخ 24/12/1358 برگزار شد. اولین دوره مجلس در هفتم خرداد ماه سال 1359 با پیام رهبر کبیر انقلاب اسلامی حضرت امام خمینی رحمت‌الله علیه افتتاح شد.
برخي وظایف و اختیارات مجلس
وضع قانون در عموم مسایل در حدود مقرر در قانون اساسی.
تعیین رئیس مجلس شورای اسلامی توسط نمایندگان.
شرح و تفسیر قوانین عادی.
پيشنهاد طرح و تصويب لايحه
حق تحقیق و تفحص در تمام امور كشور
تصويب عهدنامه‌ها، مقاوله‌نامه‌ها، قراردادها و موافقتنامههای بین‌المللی
تصويب هرگونه اصلاح جزئي در خطوط مرزی با رعایت مصالح کشور
تصویب برقراري موقت محدودیت‌های ضروری توسط دولت در شرایط اضطراری تا سی روز
تصويب گرفتن و دادن وام یا کمک‌های بدون عوض داخلی و خارجی از طرف دولت
تصويب استخدام کارشناسان خارجی از طرف دولت
رأي اعتماد به هیأت وزیران
حق سؤال از رئیس‌جمهور یا وزیر درباره یکی از وظایف آنان
حق استيضاح رئيس‌جمهور، هیأت وزیران یا هر یک از وزرا
رسيدگي به شكايات از طرز کار مجلس یا قوه مجریه یا قوه قضاییه
مسؤوليت نمايندگي
نمایندگی قائم به شخص است و قابل واگذاری به دیگری نیست. هر نماینده در برابر تمام ملت مسئول است و حق دارد در همه مسایل داخلی و خارجی کشور اظهار نظر نماید. نمایندگان مجلس در مقام ایفای وظایف نمایندگی در اظهار نظر و رأی خود کاملاً آزادند و نمی‌توان آنها را به سبب نظراتی که در مجلس اظهار کرده‌اند یا آرایی که در مقام ایفای وظایف نمایندگی خود داده‌اند تعقیب یا توقیف کرد.
روز مجلس
مجلس شورای اسلامی در تاریخ 23 تیر سال 1372 با تصویب ماده واحده‌ای، روز 10 آذر ماه، سالروز شهادت مجتهد مجاهد و سیاستمدار متعهد آیت الله سید حسن مدرس را به عنوان روز مجلس نامگذاری کرد.
مذاكرات مجلس
مذاکرات مجلس شورای اسلامی باید علنی باشد و گزارش کامل آن باید از رادیو و روزنامه رسمی برای اطلاع عموم منتشر شود.
سوگند
بسم الله الرحمن الرحیم، من در برابر قرآن مجید به خدای قادر متعال سوگند یاد می کنم و با تکیه بر شرف انسانی خویش تعهد می نمایم که پاسدار حریم اسلام و نگهبان دستاوردهای انقلاب اسلامی ملت ایران و مبانی جمهوری اسلامی باشم، ودیعه ای را که ملت به ما سپرده به عنوان امینی عادل پاسداری کنم و در انجام وظایف وکالت، امانت و تقوی را رعایت نمایم و همواره به استقلال و اعتلای کشور و حفظ حقوق ملت و خدمت به مردم پای بند باشم، از قانون اساسی دفاع کنم و در گفته ها و نوشته ها و اظهارنظرها استقلال کشور و آزادی مردم و تامین مصالح آنها را مدنظر داشته باشم.
هيئت رئيسه
هیات رئیسه دائم مجلس مرکب از رئیس و دو نایب رئیس و شش منشی و سه کارپرداز می باشد و انتخاب آنها برای مدت یک سال خواهد بود.
كميسيون
به منظور بررسی و اصلاح و تکمیل لوایح دولت و طرح های قانونی که نمایندگان و یا شوراهای عالی استان ها بر طبق اصول 24 و 102 قانون اساسی به مجلس می دهند به منظور تهیه و تمهید طرح های لازم و انجام وظایف دیگری که بر طبقق قانون به عهده مجلس گذاشته شده است کمیسیون هایی در مجلس تشکیل می گردد.
هر نماینده به جز رئیس مجلس ملزم است عضویت یکی از کمیسیون های دائمی را که برای آن انتخاب و تعیین می شود بپذیرد و در صورت تمایل می تواند در کمیسیون های دیگر مجلس با حق اظهارنظر و بدون حق رای شرکت کند.
نطق پيش از دستور
در هر جلسه رسمی یک نفر از نمایندگان که مطلب مهمی داشته باشد و بخواهد به استحضار مجلس برساند می تواند تا یک ساعت قبل از شروع جلسه رسمی به عنوان نطق قبل از دستور ثبت نام و مطالب خود را اظهارنماید و دو نفر دیگر از نمایندگان به نوبت طبق لیستی که با قید قرعه مشخص شده است صحبت خواهند کرد. وقت هر کدام از نمایندگان برای نطق ده دقیقه است و می تواند تمام یا حداقل سه دقیقه از حق خود را به یک نفر نماینده دیگر واگذار نماید.
رسميت جلسات
انعقاد رسمی جلسات و اعتبار اخذ رای، منوط به حضور حداقل دو سوم مجموع نمایندگان می باشد و برای ادامه مذاکرات، حضور حداقل نصاب مجموع نمایندگان (135 نفر) ضروری است. جلسات رسمی با تلاوت آیاتی از قرآن مجید که حتی الامکان متناسب جلسه آن روز باشد آغاز خواهد شد.
تصويب اكثريت
اکثریت مطلق آراء وقتی حاصل می شود که بیش از نصف نمایندگان صاحب رای حاضر، رای مثبت دهند مگر در مواردی که قانون اساسی یا در آیین نامه یا به موجب قانون دیگر ، نصاب دیگری تعیین شده باشد.
فوريت
لوایح و طرح ها چهار نوع است عادی و یک فوریتی و دو فوریتی و سه فوریتی.
لوایح و طرح های یک فوریتی آن است که پس از تصویب فوریت به کمیسیون ارجاع می شود تا خارج از نوبت مورد بررسی قرار گیرد.
طرح ها و لوایح دوفوریتی آن است که پس از تصویب دو فوریت، بلافاصله به طبع و توزیع آن اقدام و 24 ساعت پس از توزیع در مجلس مطرح می شود.
لایحه و طرح سه فوریتی آن است که وقتی سه فوریت آن به تصویب مجلس رسید در همان جلسه وارد دستور می‌گردد.
اخطار
اخطار راجع به منافی بودن لوایح و طرح ها با قانون اساسی کشور یا آیین نامه داخلی مجلس مقدم بر اظهارات دیگر است و مذاکرات در موضوع اصلی را متوقف می‌کند و باید با استناد به اصل یا ماده مربوطه حداکثر ظرف مدت 5 دقیقه به عمل آید.
رأي‌گيري در مجلس
اخذ رای در مجلس به پنج طریق انجام می گیرد:
1- رای با قیام و قعود
2- رای با کلید برقی
3- رای علنی با ورقه
4- رای مخفی با ورقه
5- رای مخفی با مهره
نهادهای وابسته به مجلس شورای اسلامی
مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی
کمیسیون اصل نود مجلس شورای اسلامی
ديوان محاسبات كشور
رؤساي مجلس شوراي اسلامي:
مجلس اول: هاشمی‌رفسنجانی
مجلس دوم: هاشمی‌رفسنجانی
مجلس سوم: هاشمی‌رفسنجانی، کروبي
مجلس چهارم: ناطق‌نوری
مجلس پنجم: ناطق‌نوری
مجلس ششم: کروبی
مجلس هفتم: حدادعادل
مجلس هشتم: علی لاریجانی